مهروان رود "||رودخانه نکا"|| معروف به "||مهروان رود"|| واقع در اعماق جنگل های کمیشان
مسجد كميشان مسجد در حال احداث روستاي كميشان
چشمه دره چشمه دره در اعماق جنگل كميشان
امامزاده غريب امام امامزاده غريب امام روستاي كميشان
قلعه دوك مناطق تاريخي قلعه دوك و قبرستان گبريها
شهداء كميشان يادگاران 8 سال دفاع مقدس روستاي كميشان
مجتمع ثامن الائمه كميشان مجتمع آموزشي پرورشي ثامن الائمه روستاي كميشان
باغ قاسمي باغ قاسمي از نقاط ديدني روستاي كميشان
غار كميشان غار تاريخي و 7000 ساله كميشان
نقشه هوائي كميشان كميشان از نگاه ماهواره
بهار و پائيز كميشان پائيز و بهار در كميشان
موقعیت فعلی : پایگاه اطلاع رسانی روستای کمیشان / لغات و اصطلاحات محلي
امروز پنج شنبه سوم اسفند ماه 1396 برابر با هفتم جمادی الثانی 1439 هجری قمری   و بیست و دوم فوریه 2018 میلادی ساعت 18:18           بهشت طبرستان است اينجا *** كهن مهد دليران است اينجا *** حريم با صفاي مهروان رود *** بيا جانا ، كميشان است اينجا ...

لغات و اصطلاحات محلي

كميشان - سرويس مقالات و مطالب عمومي

واژه هاي كليدي در نام آبادي هاي مازندران
پژوهشي بر واژه هاي كليدي موجود در نام آبادي هاي مازندران


پژوهشي بر واژه هاي كليدي موجود در نام آبادي هاي مازندران ( قسمت اول )

 

كميشان


          مازندران كه سابقاً طبرستان نام داشته ، قسمتي از ايالت قديمي فرشوادگر ، بشمار ميرفته و اين ايالت هم شامل : آذربايجان ، آهار ، طبرستان ، گيلان ، ديلم ، ري ، قومس ، دامغان و گرگان بوده است .

        " طبر " در زبان محلي به معني " كوه " است بنابراين ، طبرستان يعني كوهستان . در قرن هفتم هجري ،هنگام حمله مغول ، ظاهرا نام طبرستان متروك و اسم مازندران متداول شد كه از آن تاريخ ، عنوان عمومي اين ايالت شده است . اسامي مازندران و طبرستان در واقع بجاي يكديگر هم بكار ميرفته اند ، در حالي كه طبرستان در اصل ، به قسمت هاي بلند كوهستاني اطلاق و گاهي شامل رشته پائين و باريك ساحلي از حدود دلتاي سفيد رود تا حد جنوب شرقي درياي خزر ميشد . مازندران در اصل مشتمل بر اراضي ساحلي و ضمنا به قسمت كوهستاني اطلاق ميگرديده است .

          از آنجا كه اين سرزمين باستاني ، باشندگاني ( ساكناني) ، پيش از كوچ آريايي ها به مازندران ، در كرانه دريا و كوهستان هايش داشت ، در گذرگاه بسيار پربار فرهنگي روزگار گذراند . اين كه زبان مردم مازندران در پيش از كوچ آريائي ها ، چه بوده ؟ نشانه اي بسنده به دست نيامده است و اينكه برخي از زبان تپوري و شبه تپوري گفته و نوشته اند ، سند ارزشمندي به دست نداده اند ، اما بدون ترديد ميتوان گفت زبان مردم مازندران بدون هيچ ترديدي ، ريشه در زبان ايران باستان و اوستائي دارد ، نه در زبان فارسي ميانه و اينچنين است كه نام آبادي هاي مازندران ، همچون تاريخش ، گوياي فرهنگ پرباري ست كه از ماقبل آريائي تا روزگار معاصر را در بر ميگيرد .

           پي بردن به اين دگرگوني فرهنگي نام ها ، ممكن نيست ، مگر اينكه به فرهنگ و زبان ايران و مازندران باستان و ميانه و معاصر آشنائي داشته باشيم كه اگر جز اين باشد تا حدي ناممكن است . در اين راستا و جهت درك بهتر نام هاي آبادي ها به واژه هائي برخورد ميكنيم كه در تركيب نام روستاها كاربرد دارند و آگاهي با مفاهيم كليدي آنها موجب آسانتر شدن پي بردن به نام اصلي اين آباديها و معنا و مفهوم آنها خواهد شد .

          در اين سري مقالات با بهره گيري از كتاب هاي « سفرنامه طبرستان و استر آباد ، اثر : اچ . ال . رابينيو » و « پژوهشي در نام آبادي هاي شهرستان بهشهر ، اثر : مختار عظيمي »  به بررسي اين واژه ها و كلمات پرداخته ، اميد آن داريم مورد توجه قرار گرفته و مثمر ثمر باشد .


واژه هاي كليدي به ترتيب حروف الفبا عبارتند از :


• آماي –  [amay  = آما ]:
            در كلمات مركب به معني آماينده آيد ( فرهنگ معين ) . " آما " در تركيب نام آبادي - كه در بيشتر موارد بصورت مخفف (كوچك شده) ديده ميشود - به معني مستعد و مهيا كننده و پس از يك نام مي آيد . مانند :
" اهلم " كه در اصل " اهلوآماي " بود به معني محل مناسب براي پارسايان
و يا " فوتم " به معني محل مناسب براي بافتن دستار  

 

• آيفت –   [ayaft پهلوي ayaft : هديه ، سود ، احسان ، بخشش ]

            اوستائي ayapt ، اين واژه نيز بصورت كوچك شده پس از نام مكان مي آيد يا به شكل بسيار كوچك شده a يا " آيه " aye ظاهر ميشود . مانند :
" ميانايه "  miyanaye از دهات بلوك تنكابن و يا " ميانا "  در كوههاي ساري كه به معني زمين هاي بين كوه كه براي ايجاد آبادي بخشيده شده است مي باشد .

 

• ارته – arete :
          به معنی مقدس که در ابتدای کلمه اردیبهشت – ardavahisht - وجود دارد که در واقع " ارته و هیشت " – arta-vahisht – بوده و به معنی بهترین نظم و قانون ، آتش ، جلوه خداوندی و نور و آتش است . مثل :
"ابوخیل ارته" : محل مقدس قوم ابو  
"جیو جاده ارته" : روستائی که محل انجام مراسم مقدس جیو است .

 

• اسکول – oskul :
          غاری ست که بصورت آغل طبیعی گوسفندان مورد استفاده باشد . این واژه پس از اسم می اید . مانند :
"بز اسکول" : غار بز

 

• بن – bon ، ben ، بون – bun :
       به معانی زیر بکار میرود :
              الف : زیر و کنار ، که پس از اسم می آید . مانند :
 "کوه بن ": بن کوه
و یا " سنگ بن " : زیر سنگ
              ب : به معنی سرزمین و منطقه ، مانند :
 " موزی بن " : منطقه درختان بلوط .
این واژه در غرب مازندران بصورت bon تلفط میشود . مانند : موزی بُن

 

 
• بند – band :
      به معنی سد و کوه . مانند :
"بند بن " : کنار تپه یا زیر کوه
" بند سر " : کنار تپه یا کوه
" جیر بند " : زیر بند
" جور بند " : بالای کوه یا سد

 

• پاي – pay يا pa :
       به معناي نگهبان ، مراقب ، پاينده . مانند :
"قلعه پايان"(در تلفظ بومي : قله پون ) : آبادي نگهبانان قلعه


 
• پشته – peshte ، poshte :
        به معني پشته ، بلندي ، دشت مرتفع . مانند :
"كل پشته" : دشت مرتفع يا پشته ي گاو ، گوسفند نر
"پرچين پشته" : دشت مرتفع يا بلندي محصور
"گرما پشته" : پشته يا بلندي آفتاب گير

 

• په ( پي ) –  (pe (pey:
         به معني اطراف ، كنار ، پس . مانند :
"كو په" : اطراف كوه ، كوهستان
"په گس" : پس گردن
"بند پي" ( در تلفظ بومي : بند پي ) : اطراف بند يا كوه

 

• جار – jar :
           برابر با « زار » ، پسوند مكان مي باشد . مانند :
"پنبه جار " ( در تلفظ بومي : پمبه جار ) : پنبه زار
"انار جار " : انارستان

 

• جان – jan :
       عربي شده ي « گان – gan » و پسوند مكان مي باشد . مانند :
"هري جان" (گان) : مكان هراتي ها
"پلهم جان" ( گان – زار ) : مكان پلم ( پيلم )
"گليجان – golayjan" : محل طايفه گليج

 

• چاك – chak و چاكه – chake :
      به دو معني بكار ميرود ، الف : درّه ، ب : دشت قرق شده ، پونجه زار ، دشت علف چر ، كه عموما در ثبت اسامي با اشتباه « چاه » نوشته ميشود . مانند :
"اسپه چا" ( كه سفيد چاه نوشته اند ) : دره خاك سفيد ، دشت واقع در دره خاك سفيد
"نيم چا" ( كه نيم چاه نوشته اند ) : آبادي اي كه نصف زمين هايش يونجه زار يا علف چر دام است .
"چاكه پشت" : آبادي پشت علف چر ، آبادي پشت دره

 

• حاجي – haji :
       در نام بسياري از آبادي ها ، اين واژه وجود دارد ، مثل : حاجي كلا ، حاجي آباد ، حاجي محله ، كه در سراسر مازندران پراكنده اند . اما با توجه به اينكه نخست ، آبادي ايجاد شده و سپس افرادي از آن آبادي ، حاجي ميشوند ، مي توان حاجي را تغيير يافته واژه ديگري دانست .
          « ملگونف » در سفرنامه خود از " هاجير خيل " از دهات ساري نام مي برد كه املاي درست آن "هاجير " است . هاجير ، تغيير يافته " هاژير " و گونه هاي ديگر آن در زبان مازندراني ، « خاجره ، خوجير ، خوجره ، خجير ، خجيره و خوجور » است كه همه اينها دگرگون شده " هوچيهر " به معناي (خوب چهره ) در فارسي ميانه است . با توجه به طبيعت زيباي مازندران ميتوان گفت : اكثر نام هاي داراي وازه « حاجي » در واقع « هاجير » بوده اند .

 

• خاني ( خوني ) –   (xani (xuni:
        واژه اي اوستائي xan از ريشه پهلوي xanig : به معني چشمه و kan در فارسي باستان ، به معني كندن . مانند :
" خوني سر " : كنار چشمه
" چاخاني " : آبادي چشمه سرد
" خانيان لات " : آبادي دشت آبرفتي چشمه ها
" چاخني " : آبادي چشمه آب سرد
           واژه « خاني » ، « خوني » ، « خني » به معني چشمه ، در نام آبادي هاي ميانه و شرق مازندران ديده نشده است .

 

• خيل ( خل ) – (xeyl (xel  :
              به معاني : سپاه ، لشكر ، اردوگاه ، لشكرگاه ، قبيله ، طايفه ( اين واژه عربي ست - فرهنگ معين ) ، محله ، منطقه اي كه طايفه اي خاص در آن سكونت داشته باشند ، نام مرتعي در آمل .
             اين واژه كه بجز در يك مورد ( ذكر شده در مورد آخر در سطر بالا ) ، در موارد ديگر بعد از يك كلمه ، اعم از اسم يا صفت و نام قوم ، به تنهائي نيامده است . اين واژه ، در نام آبادي هاي غرب مازندران ديده نشده است .
         پيشينه ي وجود اين واژه ، در نام آبادي ها چندان نيست . در كتاب هاي " تاريخ طبرستان ابن اسفنديار " و " تاريخ طبرستان و رويان و مازندران مرعشي " ديده نشده است . مانند :
كرد خيل ( خل ) ، كوهي خيل ( خل )


ادامه دارد ...